Yokluk, mutlak butlan, nispi butlan farkı
Hukukta “geçersiz” denildiğinde tek bir sonuçtan söz edilmez. Yokluk, mutlak butlan, nispi butlan ve kısmi butlan farklı şartlara ve farklı sonuçlara bağlanır.
Yokluk
Yokluk, hukuki işlemin kurucu unsurlarından birinin bulunmaması hâlidir. İşlem hukuk düzeninde hiç doğmamış kabul edilir. Örneğin yetkili organın iradesi hiç oluşmamışsa veya işlem için varlığı zorunlu kurucu unsur gerçekleşmemişse yokluk tartışması gündeme gelebilir.
Mutlak butlan
Mutlak butlanda işlem kurulmuş görünür; fakat geçerlilik şartlarında ağır sakatlık vardır. Hukuk düzeni, bu işleme baştan itibaren geçerli sonuç tanımaz. Hâkim tarafından re’sen dikkate alınabilir.
Nispi butlan
Nispi butlan, çoğu zaman iptal edilebilirlik başlığı altında değerlendirilir. Yanılma, aldatma, korkutma veya sınırlı ehliyetsizlik gibi hâllerde korunan taraf işlemi iptal edebilir. İptal hakkı kullanılmazsa işlem ayakta kalabilir.
Karşılaştırma tablosu
| Başlık | Yokluk | Mutlak butlan | Nispi butlan |
|---|---|---|---|
| İşlemin doğumu | Hiç doğmamıştır | Kurulmuş görünür | Kurulmuş ve iptale kadar etkilidir |
| Sakatlık | Kurucu unsur eksikliği | Kesin geçerlilik şartı eksikliği | Korunan tarafı ilgilendiren irade/ehliyet sakatlığı |
| İleri sürme | Her zaman dikkate alınabilir | Re’sen dikkate alınabilir | Genellikle hak sahibi ileri sürer |
| İyileşme | İşlem yoktur | Kural olarak icazetle düzelmez | İcazet veya sürenin geçmesiyle ayakta kalabilir |
Pratik okuma
Bir haber metninde veya dava açıklamasında “butlan” kelimesi geçiyorsa önce şu üç soru sorulmalıdır: Hangi işlemden söz ediliyor? Sakatlığın kaynağı kurucu unsurda mı, geçerlilik şartında mı, yoksa korunmak istenen tarafın iradesinde mi? İlgili kanun bu sakatlığa hangi sonucu bağlıyor?